Сэвх, нөсөө толбо яагаад үүсдэг вэ?

Сэвх, нөсөө толбо үүсэх зарчмаас эхлээд эмчилгээний чиглэл хүртэл (Судалгаанд үндэслэсэн тайлбар)

Арьсны эмнэлэгт ирдэг хүмүүсийн хамгийн их асуудаг нэг асуулт байдаг.

«Эмч ээ, сэвх нөсөө толбо яагаад үүсдэг юм бэ?»

Сэвх, нөсөө толбыг зөвхөн нөсөөжилт ихэссэнээс болж үүсдэг асуудал гэж бодох нь элбэг.

Гэвч сүүлийн үеийн судалгаагаар сэвх нь энгийн нэг нөсөөжилтийн өвчин бус, арьсны орчин бүхэлдээ өөрчлөгдсөнөөр үүсдэг нийлмэл эмгэг болох нь тогтоогдсон.

Өнөөдөр

✔ Сэвх, нөсөө толбо үүсэх шалтгаан

✔ Арьсан дотор ямар үйл явц өрнөдөг талаар

✔ Яагаад эмчлэхэд хэцүү байдаг талаар нэгтгэн хүргэе.

1️⃣ Сэвх, нөсөө толбо (Melasma) гэж юу вэ?

Сэвх, нөсөө толбо (Melasma) нь:

✔ Нүүрэн дээр тэгш хэмтэйгээр үүсдэг бор өнгийн нөсөөжилт

✔ Ихэвчлэн шанаа, хацар, дух, амны эргэн тойронд гардаг

✔ Эмэгтэйчүүдэд илүү түгээмэл тохиолддог нөсөөжилтийн эмгэг юм.

Ялангуяа 30-50 насны эмэгтэйчүүдэд ихэвчлэн илэрдэг бөгөөд

дараах хүчин зүйлс хавсарч нөлөөлдөг.

Хэт ягаан туяаны нөлөө

Дааврын өөрчлөлт

Арьсны үрэвсэл

Удамшлын хүчин зүйл

Арьсны хамгаалах бүрхүүлийн гэмтэл

Түгээмэл байрлалууд:

1️⃣ Нүүрний төв хэсгийн төрөл (Centrofacial type)

Дух

Шанаа

Хамар

Амны эргэн тойрон

2️⃣ Шанааны төрөл (Malar type)

Хоёр талын шанааны төв хэсэг

3️⃣ Эрүүний төрөл (Mandibular type)

Эрүүний шугам

Сэвх, нөсөө толбо нь тэгш хэмтэйгээр үүсдэг бор өнгийн нөсөөжилтөөр илэрдэг бөгөөд

нарны гэрэл их тусдаг хэсгүүдэд гардаг онцлогтой.

2️⃣ Сэвх, нөсөө толбо нь зөвхөн нөсөөжилтийн асуудал биш юм

Өмнө нь сэвх, нөсөө толбыг зүгээр л

«Меланин ихээр ялгарсан байдал»

гэж үздэг байв.

Гэвч сүүлийн үеийн судалгаагаар сэвхтэй арьсанд дараах өөрчлөлтүүд нэгэн зэрэг явагддаг болохыг тогтоожээ.

Сэвхтэй арьсанд:

✔ Меланин эсийн идэвхжил нэмэгдэх

✔ Арьсны үрэвсэл ихсэх

✔ Цусны судас олшрох

✔ Суурин мембран гэмтэх

✔ Жинхэнэ арьсны (дерма) бүтцийн өөрчлөлт зэрэг нь хамтдаа явагддаг.

Өөрөөр хэлбэл сэвх, нөсөө толбо нь

Зөвхөн нөсөөжилтийн өвчин бус, арьсны бичил орчны (microenvironment) эмгэг гэж үзэж болно.

3️⃣ Сэвх, нөсөө толбо үүсэх механизм

Сүүлийн үеийн судалгаагаар сэвх, нөсөө толбо нь «арьсны орчин бүхэлдээ өөрчлөгдсөн байдал»

болох нь батлагдсан.

Сэвхтэй арьсанд дараах өөрчлөлтүүд нэгэн зэрэг илэрдэг.

✔ Меланины нийлэгжилт нэмэгдэх

✔ Жинхэнэ арьсны (дерма) үрэвсэл ихсэх

✔ Цусны судас олшрох

✔ Арьсны хамгаалах бүрхүүл гэмтэх

✔ Коллагены бүтцийн өөрчлөлт

Тиймээс сэвх, нөсөө толбо нь зөвхөн нөсөөжилтийн асуудал бус, арьсны экосистемийн асуудал юм.

Сэвх, нөсөө толбо үүсэх үйл явцыг үе шаттайгаар авч үзвэл дараах байдалтай байна.

① Хэт ягаан туяаны цочрол

Сэвх, нөсөө толбо үүсэх хамгийн чухал шалтгаан бол **хэт ягаан туяа (UV)** юм.

Хэт ягаан туяа арьсанд нэвтрэх үед

эвэрлэг эсүүд (keratinocyte) төрөл бүрийн дохиологч бодисуудыг ялгаруулдаг.

Үүнд голчлон:

α-MSH

endothelin

stem cell factor (үүдэл эсийн хүчин зүйл)

Эдгээр бодисууд нь меланин эсийг (melanocyte) цочроодог.

② Меланин эсийн хэт идэвхжил

Цочролд орсон меланин эсэд

меланин үүсгэгч фермент болох тирозиназа (tyrosinase) идэвхждэг.

Энэ үйл явцад

Тирозин (Tyrosine)

↓

ДОПА (DOPA)

↓

Меланин (Melanin)

гэсэн дарааллаар меланин үүсдэг.

Үүссэн меланин нь эргэн тойрны эвэрлэг эсүүд рүү дамжиж, арьсыг бараан харагдуулдаг.

Сэвхтэй арьсанд энэхүү үйл явц хэт идэвхжиж,

меланин хэт их хэмжээгээр ялгардаг байна.

③ Үрэвслийн урвал

Сүүлийн үеийн судалгаагаар үрэвсэл нь сэвх, нөсөө толбо үүсэх чухал шалтгаан болохыг тогтоосон.

Хэт ягаан туяа эсвэл гадны цочрол давтагдах үед

арьсанд архаг үрэвслийн урвал явагддаг.

Энэ үед ялгардаг

үрэвслийн цитокинууд

болон бусад төрөл бүрийн үрэвсэл дамжуулагч бодисууд

нь меланин эсийг тасралтгүй цочроож байдаг.

Тиймээс сэвх, нөсөө толбо нь зөвхөн нөсөөжилт ихсэх төдий бус,

үрэвсэл үргэлжлэхийн хэрээр нөсөөжилт улам гүнзгийрдэг эмгэг юм.

④ Суурин мембраны гэмтэл

Арьсанд **өнгөн хөрс (эпидермис) болон жинхэнэ арьс (дерма) хоёрыг тусгаарладаг суурин мембран (basement membrane)** гэх бүтэц байдаг.

Энэхүү бүтэц нь меланиныг өнгөн хөрсөнд тогтоон барих үүрэгтэй.

Гэвч хэт ягаан туяа болон үрэвсэл удаан үргэлжилбэл суурин мембран суларч гэмтдэг.

Суурин мембран гэмтсэнээр меланин жинхэнэ арьс руу унаж,

**гүн буюу жинхэнэ арьсны сэвх (dermal melasma)** үүсдэг.

Энэ тохиолдолд нөсөөжилт илүү гүнзгийрдэг тул эмчлэхэд улам хэцүү болдог.

⑤ Цусны судас олшрох

Сүүлийн үеийн судалгаагаар сэвхтэй арьсанд цусны судас олширсон байдаг нь ажиглагдсан.

Ялангуяа VEGF (vascular endothelial growth factor буюу судасны дотоод ханын өсөлтийн хүчин зүйл)

гэх бодис нэмэгдсэнээр шинээр цусны судас үүсэх үйл явц хурдасдаг.

Энэ үйл явц нь

меланин эсийн идэвхжил нэмэгдэх,

үрэвслийн урвал эрчимжихтэй

холбоотой бөгөөд сэвх үүсэхэд нөлөөлдөг.

Тиймээс сэвхтэй өвчтөний арьсыг ажиглавал

зөвхөн нөсөөжилт төдийгүй бага зэрэг улайлт хамт харагдах тохиолдол байдаг.

4️⃣ Сэвх, нөсөө толбыг эмчлэхэд хэцүү байдгийн шалтгаан

Сэвх, нөсөө толбо нь зөвхөн меланиныг багасгаснаар шийдэгддэг өвчин биш юм.

Сэвхтэй арьсанд:

✔ Меланин ихсэх

✔ Үрэвсэл

✔ Цусны судасны өөрчлөлт

✔ Суурин мембраны гэмтэл

✔ Жинхэнэ арьсны бүтцийн өөрчлөлт зэрэг нь нэгэн зэрэг оршдог.

Тиймээс сэвхний эмчилгээнд

Зөвхөн нөсөөжилтийг арилгах бус, арьсны орчныг бүхэлд нь сайжруулах арга барил шаардлагатай.

5️⃣ Сэвх, нөсөө толбоны эмчилгээнд хамгийн чухал зүйл

Сэвх, нөсөө толбоны эмчилгээ нь

Нэг мөсөн арилгах гэхээсээ илүүтэйгээр тогтмол арчилж, хянаж байх шаардлагатай эмгэг юм.

✔ Хэт ягаан туяанаас хамгаалах

✔ Гоо сайхны бүтээгдэхүүний зөв хэрэглээ, амьдралын хэв маягаа өөрчлөх

✔ Арьсны хамгаалах бүрхүүлийн арчилгаа (Өндөр давтамжит төхөөрөмж: Thermage, Shurink, Density + Коллаген идэвхжүүлэгч: Juvelook Volume, Radiesse + Rejuran, LDM)

✔ Тохиромжтой лазер эмчилгээ (Fotona/Hollywood laser, Pico Toning laser, шаардлагатай тохиолдолд Neobeam, Vbeam, Potenza)

Эдгээр аргуудыг хавсран хэрэглэснээр сэвх, нөсөө толбыг тогтвортойгоор хянаж, эмчлэх боломжтой.